Vài suy nghĩ về “sự nhục” của Nhà Báo nhân vụ Wanbi Tuấn Anh

Ảnh
Ảnh: Tuổi Trẻ- Giáo dục.net

    “Một khía cạnh cảm xúc khác sẽ trỗi dậy trong bạn khi bạn cảm thấy có trách nhiệm với người khác.” (Nhiếp ảnh gia Paul Hansen – Giải Ảnh Báo chí Thế giới của Năm 2012) (1)

Bữa giờ thấy khắp FB đâu đâu cũng xôn xao về sự ra đi của Wanbi Tuấn Anh ở tuổi 26. Tôi đã qua tuổi để có thể rơi lệ dễ dàng vì một thần tượng hay đúng hơn tôi cũng qua đủ nhiều chia ly để biết cuộc đời là vô thường. Một ngày có biết bao sinh mạng phải ra đi. Cùng ngày 21/7/2013, cả nước có 3 em bé chết vì vaccine, hàng chục người chết vì tai nạn giao thông… Chúng ta nên nhìn về họ như một bài học, như một động lực để sống tốt hơn, có trách nhiệm hơn.

Wanbi cũng là một trong số đó, cũng rớm nước mắt khi nghĩ về mẹ anh. Nhưng dù sao, con bà cũng đã mỉm cười ra đi trong tình yêu thương của gia đình, bè bạn, người hâm mộ và bà cũng đã chấp nhận và chuẩn bị tâm lý về cái chết của con. Chỉ là, tôi lăn tăn một chút về một vấn đề có vẻ không liên quan: “Biết nhục” trong nghề báo như thế nào là đúng, là đủ?

Học báo, ra trường, đi làm, mỗi người mỗi nghề nhưng bạn bè gặp nhau vẫn hay tếu táo nhắc lại câu nói của thầy Duy Anh dạy nhiếp ảnh năm I: “Nhà báo là cái gì cũng biết, trừ không biết nhục!”. Lúc đó, cả lớp cười ran. Có lẽ, đa số sinh viên BCK06 sẽ nhớ câu này như một trong những câu nói ấn tượng nhất sau 4 năm học. Một số ít cũng vẫn nhớ đến nó, song với chút cay đắng.

Chữ “không biết nhục” của thầy, hiểu thế nào cho đúng, cho đủ. Hồi trước chỉ nghĩ đơn giản là “mặt dày” ai nói gì thì nói, việc mình mình làm. Trong phạm vi ảnh báo chí, miễn là chụp được góc đẹp, ánh sáng chuẩn, miễn là có tấm ảnh đắt giá, miễn là ảnh ấy được lên trang nhất tờ nhật báo oách- xà -lách ngày mai. Ờ, đã từng nghĩ như vậy đó. Nhưng hóa ra không phải. Hay nói đúng hơn là chưa đủ, đủ hơn là chưa đúng.

Bạn từng xem bức ảnh “Gaza Burial” nổi tiếng của nhiếp ảnh gia Paul Hansen người Thụy Điển chụp một đoàn người phẫn nộ  bồng xác hai em bé Palestine đi mai táng, sau khi Israel phóng tên lửa vào dải Gaza ngày 20/11/2012? Bức ảnh đã được trao Giải Ảnh Báo chí Thế giới của Năm (World Press Photo) vào tháng 2/2013. Và để có tấm ảnh này, tác giả có biết nhục, biết sợ không? Bởi theo thông tin của chính tác giả thì họ là những con người phẫn nộ thực sự, họ xô đẩy, họ la hét họ muốn có sự đền mạng. Ngay khi bức ảnh được chụp, ông đã biết khi công bố nó chắc chắn mình sẽ gặp nhiều sự sỉ nhục lẫn đe dọa tính mạng từ phía Israel. Nhưng có vẻ như giữa tấn thảm kịch đó, Paul Hansen đã chọn cách dấn thân, bất chấp sự nguy hiểm của bản thân, để cho cả thế giới biết được bi kịch hiện hữu tại dải Gaza và chiến sự căng thẳng vùng Trung Đông. Và rồi, nó thực sự đã trở thành:“Một bức ảnh tôi sẽ không thể nào quên.”  (2)

Tôi cũng nhớ những lần xem ảnh của các bạn học cũ vẫn theo Nghề Báo, những vụ chìm đò, sụp mỏ đá, những vụ buôn khoai tây “bẩn”, bán xăng gian, mãi lộ, hay đơn giản là những lần kẹt xe, ngập lụt kinh người,… mà tôi biết để có tấm ảnh đó các bạn phải vùi mình xuống bùn, sình, dầm mưa, đội nắng… và bất chấp đe dọa của những kẻ có quyền lợi liên quan để chụp được chúng. Bạn tôi có “biết nhục” không? Xin thưa, tôi cho rằng bạn biết, nhưng có lẽ cái “nhục” của bạn không bằng niềm vui để báo được lên khuôn, để cho cả cộng đồng biết được nỗi đau của người ở lại, của cuộc sống khắc nghiệt, giả dối, cạn kiệt lương tâm đầy rẫy ngoài kia. Và tôi vẫn thường xuyên đọc, thấy được những tin, bài, ảnh như thế, ở những bạn bè tôi có thể chưa bao giờ nói chuyện, nhưng tôi luôn tin và hạnh phúc vì họ vẫn còn lửa nghề. Họ sẵn sàng “không thấy nhục”, “không biết nhục” để làm những phóng sự mà  phần thưởng không gì khác hơn là sáng mai thấy thành quả của đêm qua ngay trên mặt báo.

Quay lại vụ Wanbi, phóng viên VH-VN mấy nay ồn ào trên Fb, xoay quay cũng là thương cảm WB- ước nguyện cuối đời- ảnh hậu trường- phỏng vấn người thân, bạn bè… Đó là yêu cầu của tòa soạn tôi không ý kiến. Song, nhiều phóng viên – mà tôi gọi là kẻ xếp chữ- đi viếng + làm tin bài ở đám tang Wanbi Tuấn Anh về than thở việc bảo vệ ở đó không cho chụp hình ảnh và họ phải “vất vả” lấy điện thoại ra chụp lén dẫu bảo vệ vào nhắc nhở không cho chụp. Và thế là họ cảm thấy tủi thân, họ lên FB giải thích cho những tấm ảnh mờ mịt do chụp bằng điện thoại. Họ cảm thấy cái nghề của họ thật là rẻ rúng làm sao khi mang tiếng là phóng viên, vác theo Nikon, Canon mấy chục “chai”, vậy mà  vẫn phải lấy smartphone ra chụp lén lút như ăn trộm. Và rằng ai mà biết phóng viên “mần ăn” như vầy chắc mất hình tượng dữ lắm…vv..vv…

Tôi nghĩ rằng, tấm ảnh thì cũng chỉ là tấm ảnh. Bạn đọc bây giờ thông minh lắm. Ai lao động nghiêm túc hay hời hợt chỉ để có vài trăm nhuận bút người ta cũng có thể biết được. Làm báo- đúng nghĩa- dù có chui ống cống, dùng điện thoại “cùi” để chụp dc những tấm ảnh mang chất báo chí thực sự cũng ko có gì là tủi, là nhục. Chỉ có kiểu “nhà báo” đi trên thảm đỏ, đi event sang chảnh mà máy ảnh cứ lăm lăm chĩa xuống (hay chĩa lên?!) chụp… underwear, chụp hở hang áo yếm, lộ đùi, ngực, mông… rồi về giật tít kinh khủng nhất đại loại: “Ngắm hót gơ… ngực tròn như quả bóng”, “Ngỡ ngàng hoa hậu… bán dâm làm lại cuộc đời”… với đầy những câu từ sai chính tả, ngữ nghĩa be bét  mới tự “bốc mùi” mà thôi!

Cái phẫn nộ căn hờn của người dân Gaza nó khác với cái tức giận của các bác bảo vệ để bảo đảm không khí thiêng liêng của đám tang. Sự “ngoan cố” cố hữu của người làm báo là có, nhưng cái mục đích cầm máy thì khác nhau, tất nhiên, cả cái tâm nữa. Nhiều người sẽ nói: “Nếu là tôi trong tình huống ở Gaza tôi cũng sẽ chụp thôi!”.  Vậy mấy ai bị tòa soạn phân công dám khẳng định rằng: “Nếu bảo vệ đám tang Wanbi không cho chụp tôi sẽ không cố lén lút lấy điện thoại ra chụp nữa”?

Cũng là những sinh mạng người chết, cũng là sự tiếp cận của nhà báo, nhưng quan niệm về vinh – nhục của họ thì khác lắm.

Và có những cái xác, thì sẽ còn có kền kền.

Tôi gọi đó là những kẻ “không biết nhục” thật sự. Cái sự “nhục” này biến danh xưng “báo chí” thành một loại biến thái, biến “nghề báo” thành cái nghề dễ nhất trên đời và “phóng viên” là những con người dị dạng với độc giả, với xã hội và với chính mình.

Tôi, đã từ lâu biết mình không đủ can đảm và “độ nhục” để làm cái nghề mà tôi cho là cao quý cần “bút sắc, lòng trong”. Tôi chuyển hướng, tôi cố gắng làm tốt nghề tôi chọn, để ít ra tôi không làm “nhục” bất kỳ một cái gì tôi viết ra. Tiếp cận Nghề Báo theo một cách đàng hoàng khác, cũng là cách tôi tôn trọng nó.

Về các bạn của tôi, tôi cho rằng, bạn sẽ vẫn thế thôi, lao vào những nơi xa xôi, bẩn thỉu, hẻo lánh nhất, nơi Tòa soạn yêu cầu, nơi cần các bạn để có những bức ảnh lên trang nhất ngày mai. Tôi cũng đồ rằng, những bạn làm báo kiểu “sang chảnh” vẫn hoạt động hăng say dẫu có phải chụp kiểu rình mò, rị mọ “tình cờ bắt gặp”, “bất ngờ nhìn thấy”..blahblah… Họ tiếp tục săn tìm ánh hào quang bằng những bài báo “nổi sóng” kiểu “Ông Tửng bà Tưng”, câu hàng ngàn lượt view cho những bức ảnh kiêu hãnh bên cạnh người nổi tiếng, hay gây náo loạn “showbitch” bằng những bài viết như “Không tiền cạp đất mà ăn”…. Đó là lựa chọn của họ. Bằng cách làm nghề, chúng ta tôn vinh mình và cũng tự rẻ rúng, “làm nhục” mình trước nhất chứ không phải là nhân vật hay độc giả. “Biết nhục” trước hay để người ta chửi mới thấy nhục, đó cũng là lựa chọn của mỗi người.

Chỉ là, sau này, khi bạn chụp một tấm ảnh, viết một bài báo mà “bỗng dưng thấy nhục” thì nếu bạn không cảm thấy lăn tăn chút gì về việc tay bút mình chưa vững, tay máy mình chưa chắc thì ít ra cũng nghĩ được như một đàn anh trong nghề rằng: “Đó là chuyện tế nhị, không có gì để mà tự hào. Thế nên giấu đi cho chúng ta biết thôi…” Hahaha.:))

Cơ mà nếu tần suất “cảm thấy nhục” ngày càng dày đặc, liệu có bao giờ bạn nghĩ: “Tôi đã chọn nhầm nghề!” không?

SG, 23/7/2013

***

(1) “Another emotional dimension wakes up in you when you feel responsible for other people.”– Paul Hansen

(2) Trích tư liệu từ:

http://fkmagazine.lv/2013/06/04/interview-with-paul-hansen/
http://docstalk.blogspot.com/2013/05/prize-winning-gaza-image-manipulated.html

Ảnh

Bức ảnh “Gaza Burial” đạt Giải Ảnh Báo chí Thế giới của Năm 2012. Tác giả: Paul Hansen/AP

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s